Bệnh tay chân miệng: triệu chứng và cách chăm sóc trẻ

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus đường ruột gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, nhất là trẻ dưới 3 tuổi và hay bùng phát ở nhà trẻ, trường mầm non. Phần lớn trẻ khỏi sau khoảng 7 đến 10 ngày nếu chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên một số trẻ có thể chuyển nặng nhanh, nên cha mẹ cần biết các dấu hiệu cảnh báo để đưa trẻ đi viện kịp thời.

Tay chân miệng là gì

Bệnh do nhóm virus đường ruột gây ra, thường gặp là Coxsackie A16 và Enterovirus 71. Trong đó EV71 có thể gây biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp nặng. Virus lây qua đường tiêu hóa: tiếp xúc với dịch tiết từ mũi họng, nước bọt, dịch từ nốt phỏng nước hoặc phân của trẻ bệnh, qua tay, đồ chơi, ly cốc và bề mặt bị nhiễm.

Triệu chứng theo từng giai đoạn

Thời gian ủ bệnh thường 3 đến 7 ngày. Sau đó bệnh diễn tiến như sau:

• Khởi phát: sốt nhẹ hoặc vừa, mệt mỏi, kém ăn, đau họng, có thể nôn hoặc tiêu chảy.
• Toàn phát: xuất hiện loét đau trong miệng, ở lưỡi, lợi, niêm mạc má khiến trẻ biếng ăn, chảy nước dãi, quấy khóc. Cùng lúc xuất hiện nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối, thường không ngứa.
• Lui bệnh: các nốt phỏng khô dần, sốt giảm, trẻ ăn uống trở lại.

Một số trẻ chỉ có loét miệng hoặc chỉ có vài nốt phỏng nên dễ bị bỏ sót.

Dấu hiệu nặng cần đưa trẻ đi viện ngay

Cha mẹ cần theo dõi sát trẻ, nhất là trong 3 đến 5 ngày đầu. Hãy đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi có một trong các dấu hiệu:

• Sốt cao không hạ hoặc sốt kéo dài trên 2 ngày.
• Giật mình khi ngủ hoặc khi nằm yên, run chi, đi loạng choạng, yếu liệt chi.
• Li bì, lừ đừ, khó đánh thức, quấy khóc dai dẳng.
• Nôn nhiều, không ăn uống được.
• Thở nhanh, khó thở, tím tái, da nổi bông.
• Co giật, hôn mê.

Tình trạng nặng có thể tiến triển trong vài giờ, nên không nên chờ đợi khi nghi ngờ.

Chăm sóc tại nhà với thể nhẹ

Chưa có thuốc đặc hiệu điều trị virus. Chăm sóc chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi:

• Cho trẻ nghỉ ngơi, mặc quần áo thoáng, giữ ấm vừa đủ.
• Hạ sốt khi trẻ sốt cao theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, không tự tăng liều. Không dùng aspirin cho trẻ em.
• Cho trẻ uống đủ nước, sữa. Với trẻ đau miệng, cho ăn thức ăn lỏng, nguội, mềm như cháo loãng, sữa chua, ăn chia nhiều bữa nhỏ.
• Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng, giữ da sạch, cắt ngắn móng tay để tránh trầy xước nốt phỏng. Không chọc vỡ nốt phỏng.
• Tránh thức ăn cay, mặn, chua và nước ép chua vì làm đau loét miệng.
• Theo dõi nhiệt độ, tinh thần, nhịp thở và các dấu hiệu nặng ở trên mỗi ngày.

Cách ly và hạn chế lây lan

Cho trẻ nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với trẻ khác cho đến khi hết loét miệng và nốt phỏng, thường khoảng 7 đến 10 ngày, hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ. Người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, đi vệ sinh cho trẻ và trước khi chuẩn bị đồ ăn. Quần áo, đồ chơi và bề mặt trẻ hay chạm vào cần được lau rửa bằng dung dịch sát khuẩn thích hợp.

Phòng bệnh

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Giữ vệ sinh đồ chơi, ly, bát, thìa của trẻ, không dùng chung.
• Ăn chín uống sôi, dùng nước sạch.
• Tránh cho trẻ tiếp xúc với người đang có triệu chứng, hạn chế nơi đông người khi có dịch.
• Vệ sinh lớp học, nhà trẻ định kỳ, thông báo cho trường khi trẻ bị bệnh.
• Hiện có vắc xin phòng EV71 ở một số cơ sở y tế. Hãy hỏi bác sĩ về lịch tiêm và đối tượng phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ đã bị tay chân miệng có bị lại không? Có thể. Có nhiều loại virus gây bệnh nên trẻ vẫn có thể mắc lại do tuýp khác.

Tay chân miệng có nguy hiểm không? Đa số nhẹ, nhưng có một số trẻ chuyển nặng nhanh, nên cần theo dõi sát và đi viện khi có dấu hiệu cảnh báo.

Có cần kiêng tắm không? Có thể tắm nhẹ nhàng bằng nước ấm, lau khô và không làm vỡ nốt phỏng. Giữ da sạch giúp tránh nhiễm trùng.

Người lớn có bị không? Có thể, nhưng thường nhẹ hơn. Người lớn có thể mang virus và lây cho trẻ.

Bài viết liên quan

• Bé sốt: Cách chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đưa đi khám
• Bé ho: chăm sóc tại nhà và dấu hiệu cần đi khám
• Bé tiêu chảy: bù nước bằng oresol đúng cách

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng thuốc.