Chế độ ăn cho người tiểu đường: Nên chọn gì, nên tránh gì?

Với người bị tiểu đường, ăn uống không có nghĩa là kiêng khem tuyệt đối mà là biết chọn gì, ăn bao nhiêu và ăn khi nào. Chế độ ăn hợp lý giúp kiểm soát đường huyết ổn định, giảm nguy cơ biến chứng và vẫn giữ được niềm vui trong bữa ăn gia đình. Bài viết đưa ra những nguyên tắc dinh dưỡng thực tế dành cho người tiểu đường, cùng danh sách thực phẩm nên chọn và nên hạn chế.

Nguyên tắc chung trong ăn uống cho người tiểu đường

• Ăn đúng giờ, chia nhỏ bữa: 3 bữa chính và 1 đến 2 bữa phụ nhẹ giúp đường huyết ít dao động.
• Kiểm soát lượng tinh bột: không bỏ hoàn toàn nhưng chọn loại tốt và ăn lượng vừa phải.
• Nhiều rau xanh: chất xơ làm chậm hấp thu đường.
• Đủ đạm, chất béo tốt: cá, đậu, thịt nạc, dầu thực vật dùng vừa phải.
• Hạn chế đường, nước ngọt: đây là nhóm làm đường huyết tăng nhanh nhất.

Thực phẩm nên chọn

• Tinh bột nguyên hạt: gạo lứt, yến mạch, khoai lang, bánh mì nguyên cám với lượng hợp lý.
• Rau xanh các loại: rau cải, rau muống, bông cải, bí, đậu bắp.
• Đạm lành mạnh: cá, thịt gà bỏ da, thịt nạc, trứng, đậu hũ, các loại đậu.
• Chất béo tốt: dầu ô liu, dầu đậu nành, bơ, các loại hạt với lượng nhỏ.
• Trái cây ít ngọt: ổi, táo, bưởi, lê, dâu, ăn lượng vừa phải và không ép lấy nước.

Thực phẩm nên hạn chế hoặc tránh

• Nước ngọt, nước ép đóng chai, trà sữa, cà phê sữa đường.
• Bánh kẹo, bánh ngọt, chè, kem và các món tráng miệng nhiều đường.
• Cơm trắng, bún, phở, bánh mì trắng ăn với lượng lớn.
• Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ, thịt mỡ, nội tạng.
• Rượu bia.
• Thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối và chất béo bão hòa.

Phương pháp “đĩa ăn” dễ nhớ

Bạn có thể hình dung chiếc đĩa chia làm ba phần: một nửa là rau xanh, một phần tư là đạm (cá, thịt nạc, đậu hũ), một phần tư là tinh bột (cơm, khoai). Thêm một phần trái cây nhỏ và nước lọc hoặc trà không đường. Cách này giúp kiểm soát lượng ăn mà không cần cân đo phức tạp.

Chỉ số đường huyết (GI) và cách dùng

Chỉ số đường huyết cho biết thực phẩm làm đường huyết tăng nhanh hay chậm. Thực phẩm GI thấp như yến mạch, đậu, rau, hầu hết trái cây nguyên quả thường là lựa chọn tốt hơn. Tuy nhiên, GI chỉ là một công cụ tham khảo. Cách nấu, lượng ăn và việc ăn cùng thực phẩm nào cũng ảnh hưởng đến đường huyết, vì vậy đừng chỉ dựa vào một con số.

Ăn gì khi đường huyết thấp?

Người dùng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin có thể bị hạ đường huyết với các dấu hiệu như run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, hồi hộp, chóng mặt. Khi đó, cần dùng nhanh khoảng 15 gam đường hấp thu nhanh như vài viên kẹo đường, nửa ly nước ngọt hoặc nước trái cây, rồi đo lại sau khoảng 15 phút. Nếu không cải thiện hoặc người bệnh lơ mơ, cần cấp cứu. Hãy hỏi bác sĩ về kế hoạch xử trí cá nhân hóa.

Vận động và theo dõi cùng chế độ ăn

Vận động đều đặn như đi bộ nhanh sau bữa ăn giúp hạ đường huyết hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, hãy theo dõi đường huyết tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ, ghi lại kết quả cùng bữa ăn để xem thực phẩm nào ảnh hưởng nhiều đến mình. Không tự ý bỏ thuốc hoặc đổi liều khi đã thay đổi chế độ ăn.

Gợi ý thực đơn một ngày cho người tiểu đường

Sáng: phở hoặc bún với lượng bánh vừa phải, nhiều rau và thịt nạc; hoặc yến mạch với sữa không đường và vài lát táo. Trưa: cơm gạo lứt một chén nhỏ, cá hấp, rau luộc, canh rau. Chiều: một quả trái cây ít ngọt hoặc một nhúm hạt. Tối: cơm ít, đậu hũ, gà luộc, rau xào ít dầu. Điều chỉnh khẩu phần theo cân nặng, hoạt động và chỉ định của bác sĩ.

Một số lưu ý quan trọng

• Không nhịn ăn kéo dài, đặc biệt khi đang dùng thuốc hạ đường huyết.
• Đọc nhãn thực phẩm đóng gói để biết lượng đường và carbohydrate.
• Uống đủ nước, ưu tiên nước lọc.
• Kiểm tra bàn chân hằng ngày và đi khám định kỳ để phát hiện sớm biến chứng.
• Khi ốm, sốt hoặc tiêu chảy, đường huyết có thể dao động, cần theo dõi sát và hỏi bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Người tiểu đường có ăn được trái cây không?

Có, với lượng vừa phải và chọn loại ít ngọt. Nên ăn nguyên quả, không ép nước, và chia thành khẩu phần nhỏ.

Có cần kiêng hoàn toàn đường không?

Không cần kiêng hoàn toàn nhưng nên hạn chế mạnh. Đường tự nhiên trong thực phẩm nguyên bản ít ảnh hưởng hơn đường thêm vào.

Dùng đường ăn kiêng có tốt không?

Có thể dùng với lượng vừa phải theo hướng dẫn nhưng không nên lạm dụng. Hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên dinh dưỡng.

Ăn cơm thế nào thì phù hợp?

Giảm lượng cơm, thay một phần bằng gạo lứt hoặc khoai, ăn cùng nhiều rau và đạm, không ăn quá no.

Kết luận

Người tiểu đường vẫn có thể ăn ngon và ăn đủ chất nếu biết chọn thực phẩm, chia bữa hợp lý và theo dõi đường huyết. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên dinh dưỡng để có chế độ phù hợp riêng. Dược sĩ Nhà thuốc An Phúc luôn sẵn sàng tư vấn thêm qua số 0932 322 778.

Bài viết liên quan

• Tiểu đường type 2: dấu hiệu sớm cần chú ý
• Tập thể dục cho người bệnh tiểu đường thai kỳ: Bí quyết an toàn và hiệu quả
• Chế độ ăn ít muối cho người huyết áp cao