Dị ứng, nổi mề đay: nhận biết và xử trí

Nổi mề đay, ngứa da, hắt hơi, sổ mũi là những biểu hiện dị ứng rất thường gặp. Dị ứng có thể nhẹ, tự hết, nhưng cũng có thể diễn tiến nhanh thành phản ứng nặng đe dọa tính mạng. Bài viết giúp bạn nhận biết dị ứng, xử trí ban đầu và biết khi nào phải cấp cứu.

Dị ứng là gì?

Dị ứng là phản ứng quá mức của hệ miễn dịch với những chất vốn không gây hại như phấn hoa, bụi nhà, lông thú, thức ăn, thuốc hoặc nọc côn trùng. Khi tiếp xúc, cơ thể giải phóng histamin và các chất trung gian gây viêm, dẫn đến ngứa, nổi mẩn, sưng, hắt hơi, chảy nước mũi hoặc khó thở.

Nổi mề đay: nhận biết thế nào?

Mề đay là những nốt hoặc mảng phù nổi cao trên da, đỏ hoặc nhạt hơn vùng da xung quanh, rất ngứa, xuất hiện nhanh và có thể mất đi trong vài giờ rồi nổi chỗ khác. Mề đay cấp có thể do thức ăn, thuốc, nhiễm trùng hoặc không rõ nguyên nhân. Nếu mề đay kéo dài trên sáu tuần, được gọi là mề đay mạn và cần bác sĩ đánh giá kỹ.

Những tác nhân thường gặp

Thức ăn như hải sản, trứng, sữa, đậu phộng; thuốc như kháng sinh nhóm penicillin, thuốc giảm đau chống viêm; côn trùng đốt; bụi nhà, mạt bụi, lông chó mèo, phấn hoa, nấm mốc; hóa chất, mỹ phẩm, xà phòng, kim loại. Mỗi người có tác nhân riêng, nên ghi nhật ký những gì đã ăn, dùng hoặc tiếp xúc trước khi nổi mẩn sẽ giúp nhận ra nguyên nhân.

Xử trí ban đầu tại nhà

Ngưng ngay tiếp xúc với tác nhân nghi ngờ. Rửa sạch da nếu tiếp xúc hóa chất. Chườm mát vùng ngứa, mặc đồ rộng cotton, tránh gãi để không trầy xước và nhiễm trùng. Thuốc kháng histamin thế hệ mới ít gây buồn ngủ có thể giúp giảm ngứa và nổi mề đay; cần dùng đúng liều theo độ tuổi và hỏi dược sĩ nếu có bệnh nền, đang mang thai hoặc cho con bú. Một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ gây buồn ngủ nhiều, cần thận trọng khi lái xe.

Dấu hiệu dị ứng nặng cần cấp cứu

Hãy gọi cấp cứu hoặc đưa đến bệnh viện ngay khi có khó thở, thở rít, sưng môi, lưỡi, mặt hoặc họng, tức ngực, chóng mặt, ngất, mạch nhanh yếu, nôn mửa dữ dội hoặc nổi mề đay toàn thân kèm các dấu hiệu trên. Đây có thể là sốc phản vệ, cần được xử trí khẩn cấp. Không chờ đợi tại nhà.

Phòng ngừa dị ứng

Xác định và tránh tác nhân là biện pháp quan trọng nhất. Giữ nhà sạch, giặt chăn gối bằng nước nóng, dùng vỏ bọc chống mạt bụi, hạn chế thảm và đồ vật tích bụi. Vệ sinh máy lạnh định kỳ, kiểm soát ẩm mốc. Đọc kỹ nhãn thực phẩm và mỹ phẩm, thử một lượng nhỏ trước khi dùng sản phẩm mới. Người có tiền sử dị ứng thuốc cần báo cho bác sĩ, dược sĩ và ghi lại tên thuốc để tránh dùng lại.

Khi nào nên đi khám?

Hãy đi khám khi dị ứng tái phát nhiều lần, nổi mề đay kéo dài, nghi dị ứng thuốc hoặc thức ăn, hoặc dị ứng ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm, tư vấn kế hoạch kiểm soát và điều trị lâu dài, kể cả liệu pháp miễn dịch trong một số trường hợp.

Chăm sóc da khi bị ngứa và nổi mẩn

Tắm bằng nước mát hoặc hơi ấm, tránh nước quá nóng vì làm ngứa nhiều hơn. Dùng sữa tắm dịu nhẹ không mùi, lau khô nhẹ và thoa kem dưỡng ẩm để hàng rào da khỏe. Cắt móng tay ngắn, đặc biệt ở trẻ nhỏ, để tránh trầy xước khi gãi. Mặc quần áo rộng bằng chất liệu cotton, giặt kỹ để loại sạch xà phòng. Nếu da bị trầy, rỉ dịch hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng như đỏ nóng, đau, có mủ, hãy đi khám.

Với trẻ nhỏ, hãy giữ da bé luôn ẩm, tránh xà phòng mạnh và thử một ít sản phẩm mới trên vùng da nhỏ trước khi dùng rộng. Nếu nghi ngờ bé dị ứng thức ăn, đừng tự cho kiêng khem quá mức mà hãy hỏi bác sĩ để tránh thiếu dinh dưỡng. Người lớn bị dị ứng theo mùa có thể bắt đầu dùng thuốc phòng ngừa theo chỉ định trước mùa phấn hoa hoặc thời điểm thay đổi thời tiết, và nên mang theo thuốc cần thiết khi đi du lịch.

Khi nào dị ứng cần làm xét nghiệm?

Nếu dị ứng lặp lại nhiều lần, ảnh hưởng đến học tập, công việc hoặc giấc ngủ, bác sĩ có thể chỉ định thử nghiệm da hoặc xét nghiệm máu để tìm tác nhân. Kết quả giúp bạn tránh đúng thứ cần tránh và tránh kiêng khem thừa. Đừng tự làm các thử nghiệm không rõ nguồn gốc.

Câu hỏi thường gặp

Nổi mề đay có lây không?

Không. Mề đay là phản ứng của cơ thể, không lây từ người sang người.

Uống thuốc kháng histamin bao lâu?

Tùy trường hợp. Hãy dùng theo hướng dẫn, và đi khám nếu phải dùng kéo dài.

Có nên tự dùng thuốc corticoid khi dị ứng?

Không nên tự dùng, vì cần chỉ định đúng liều và thời gian để tránh tác dụng phụ.

Dị ứng thức ăn có tự hết không?

Một số dị ứng ở trẻ nhỏ có thể giảm theo tuổi, nhưng nhiều trường hợp kéo dài. Cần bác sĩ đánh giá.

Kết luận

Dị ứng có thể nhẹ nhưng cũng có thể nguy hiểm. Hãy nhận biết tác nhân, xử trí đúng cách ban đầu và đi cấp cứu khi có dấu hiệu nặng. Dược sĩ Nhà thuốc An Phúc sẵn sàng tư vấn thuốc chống dị ứng và chăm sóc da phù hợp cho bạn.

Bài viết liên quan

• Tăng huyết áp: dấu hiệu, nguyên nhân và cách kiểm soát
• Viêm xoang: dấu hiệu và cách chăm sóc
• Đau đầu thường gặp: phân biệt và chăm sóc