Dùng thuốc khi mang thai và cho con bú: những lưu ý quan trọng

Mang thai và cho con bú là giai đoạn nhạy cảm, nhiều loại thuốc có thể đi qua nhau thai hoặc vào sữa mẹ. Vì vậy, không phải thuốc nào dùng bình thường cũng an toàn lúc này. Bài viết giúp bạn nắm các nguyên tắc cơ bản để quyết định đúng và biết khi nào cần hỏi bác sĩ, dược sĩ.

Vì sao dùng thuốc khi mang thai cần thận trọng

Phần lớn thuốc uống vào có thể đến thai nhi qua nhau thai. Tác động phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng và đặc biệt là thời điểm trong thai kỳ. Ba tháng đầu là giai đoạn các cơ quan hình thành, nên nguy cơ dị tật cao hơn. Ba tháng giữa và cuối, một số thuốc có thể ảnh hưởng đến sự phát triển, lượng nước ối, ống động mạch hoặc quá trình chuyển dạ.

Tuy vậy, không dùng thuốc không phải lúc nào cũng an toàn hơn. Một số bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường, hen, động kinh hay nhiễm khuẩn nặng nếu không điều trị cũng gây hại cho mẹ và bé. Quyết định đúng là cân nhắc lợi ích và nguy cơ cùng thầy thuốc.

Nguyên tắc cơ bản khi cần dùng thuốc

• Không tự ý mua và dùng thuốc, kể cả thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng hoặc thuốc dân gian.
• Báo với bác sĩ, dược sĩ rằng bạn đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai, đang cho con bú trước khi kê hoặc mua thuốc.
• Dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian ngắn nhất có thể, không tự tăng liều.
• Ưu tiên biện pháp không dùng thuốc cho các triệu chứng nhẹ như nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn chia nhỏ bữa, súc họng nước muối.
• Đọc tờ hướng dẫn, nhưng không tự suy diễn từ mục chống chỉ định, hãy hỏi lại chuyên môn.

Những nhóm thuốc cần đặc biệt thận trọng

Dưới đây là các nhóm thường được cảnh báo, mang tính thông tin chung. Bạn không tự quyết định ngưng hay đổi thuốc đang dùng mà phải hỏi bác sĩ.

• Thuốc giảm đau kháng viêm không steroid như ibuprofen, diclofenac, aspirin liều giảm đau: thường được khuyến cáo tránh, nhất là ba tháng cuối.
• Một số kháng sinh như tetracyclin, fluoroquinolon: có thể gây hại cho thai nhi.
• Thuốc điều trị mụn chứa retinoid, kể cả thuốc bôi liều cao và thuốc uống: nguy cơ dị tật nghiêm trọng, cần tránh.
• Thuốc hạ huyết áp nhóm ức chế men chuyển và chẹn thụ thể angiotensin: thường chống chỉ định khi mang thai.
• Thuốc chống đông, thuốc điều trị động kinh, thuốc tuyến giáp: cần bác sĩ điều chỉnh, không tự ngưng.

Với đau và sốt, paracetamol thường được cân nhắc là lựa chọn ưu tiên khi cần, dùng theo đúng liều và thời gian được hướng dẫn. Điều này không có nghĩa là có thể dùng tùy ý.

Thuốc khi đang cho con bú

Nhiều loại thuốc vào sữa mẹ với lượng nhỏ và không ảnh hưởng đáng kể đến bé, nhưng một số thuốc cần tránh hoặc cần theo dõi. Trẻ sơ sinh, trẻ đẻ non có khả năng đào thải thuốc kém hơn, nên nguy cơ cao hơn trẻ lớn.

• Báo cho bác sĩ, dược sĩ rằng bạn đang cho con bú mỗi khi dùng thuốc mới.
• Nếu có thể, uống thuốc ngay sau khi cho bú hoặc trước giấc ngủ dài của bé để giảm lượng thuốc trong sữa ở lần bú kế tiếp.
• Theo dõi bé: bú kém, ngủ li bì, quấy khóc bất thường, phát ban, vàng da hoặc tiêu chảy.
• Các thuốc như thuốc chống ung thư, thuốc phóng xạ, một số thuốc an thần liều cao cần được bác sĩ quyết định có tạm ngưng cho bú hay không.

Vitamin và thực phẩm chức năng

Axit folic, sắt, canxi, vitamin D thường được bác sĩ chỉ định trong thai kỳ. Tuy nhiên vitamin A liều cao có thể gây hại, nên tránh tự ý bổ sung. Thảo dược và các sản phẩm giảm cân, thải độc, tăng cường sinh lý chưa được chứng minh an toàn nên không nên dùng.

Lỡ dùng thuốc khi chưa biết mình có thai

Đây là tình huống khá thường gặp. Đừng quá hoảng sợ vì nhiều loại thuốc ở liều thông thường không gây hại. Hãy ghi lại tên thuốc, liều, thời điểm dùng, mang theo vỏ hộp và đến gặp bác sĩ sản khoa để được đánh giá nguy cơ cụ thể. Không tự ý chấm dứt thai kỳ chỉ vì lo lắng khi chưa được tư vấn.

Khi nào cần đi khám ngay

Bạn nên liên hệ cơ sở y tế khi sốt cao, đau bụng, ra máu âm đạo, nôn nhiều không ăn uống được, phát ban nặng, khó thở, thai máy giảm hoặc bất kỳ biểu hiện bất thường sau khi dùng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Bị cảm cúm khi mang thai có được dùng thuốc cảm không? Nhiều thuốc cảm là thuốc phối hợp nhiều hoạt chất, có thể không phù hợp. Hãy hỏi dược sĩ trước, và thử các biện pháp nhẹ nhàng như nghỉ ngơi, uống nước ấm, súc họng nước muối.

Uống thuốc xong có phải ngưng cho con bú không? Thường là không cần, nhưng phụ thuộc loại thuốc. Hãy hỏi trước khi quyết định ngưng vì sữa mẹ rất có giá trị cho bé.

Thuốc nào dùng được thì đến đâu cũng dùng được? Không. Mỗi giai đoạn thai kỳ có mức an toàn khác nhau, nên cần hỏi lại khi bước sang giai đoạn mới.

Bài viết liên quan

• Ibuprofen: ai không nên dùng?
• Paracetamol: liều dùng an toàn cho người lớn và trẻ em

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Bạn cần tư vấn thêm, hãy hỏi dược sĩ Nhà thuốc An Phúc qua hotline 0932.322.778.