Giữ trí nhớ ở người cao tuổi: Hay quên thông thường hay cần đi khám?

Quên tên người quen, để quên chìa khóa hay không nhớ mình định làm gì là trải nghiệm mà nhiều người lớn tuổi gặp phải. Một phần là thay đổi bình thường theo tuổi, nhưng trí nhớ cũng có thể được nuôi dưỡng bằng lối sống lành mạnh. Bài viết hướng dẫn những cách đơn giản, phù hợp để người cao tuổi giữ trí nhớ minh mẫn.

Quên bình thường và quên bất thường

Hay quên đôi lúc, như quên tên một người mới gặp rồi nhớ lại sau đó, thường là biểu hiện bình thường của tuổi tác. Điều đáng lo là khi trí nhớ suy giảm ảnh hưởng đến sinh hoạt: lạc đường ở nơi quen thuộc, hỏi đi hỏi lại cùng một câu, quên cách làm việc thường ngày, thay đổi tính cách hoặc khó diễn đạt. Khi gặp những dấu hiệu này, gia đình nên đưa người thân đi khám chuyên khoa thần kinh.

Rèn luyện trí não mỗi ngày

Não bộ cũng như cơ bắp, càng dùng càng tốt. Đọc sách báo, chơi cờ, giải ô chữ, học một ngôn ngữ hoặc nhạc cụ mới, làm thủ công đều kích thích não hoạt động. Trò chuyện, kể chuyện cho con cháu và tham gia câu lạc bộ cũng giúp duy trì khả năng tập trung và ghi nhớ.

Hãy tập nhớ bằng cách ghi chú, dùng lịch, đặt đồ vật cố định một chỗ và lặp lại thông tin quan trọng thành tiếng. Những mẹo nhỏ này không thay thế điều trị nhưng giúp cuộc sống thuận lợi hơn.

Dinh dưỡng tốt cho não

Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải với nhiều rau xanh, trái cây, cá, các loại hạt, dầu ô liu và ngũ cốc nguyên hạt được nhiều nghiên cứu ghi nhận có lợi cho não. Cá béo như cá thu, cá hồi cung cấp omega-3. Rau lá xanh, quả mọng chứa chất chống oxy hóa. Hạn chế muối, đường, mỡ động vật và đồ chế biến sẵn.

Uống đủ nước và hạn chế rượu bia cũng rất quan trọng, vì mất nước nhẹ cũng có thể làm giảm tập trung ở người lớn tuổi.

Vận động và giấc ngủ

Đi bộ nhanh, thái cực quyền, dưỡng sinh, bơi lội nhẹ giúp tăng lưu lượng máu lên não. Người cao tuổi nên vận động vừa sức ít nhất 30 phút mỗi ngày, phần lớn các ngày trong tuần, và khởi động kỹ để tránh chấn thương. Giấc ngủ đủ và sâu giúp não củng cố trí nhớ, vì vậy nên giữ giờ ngủ ổn định.

Kiểm soát bệnh nền

Tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu cao và bệnh tim mạch nếu không kiểm soát tốt có thể làm tổn thương mạch máu não và gia tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. Hãy dùng thuốc đúng chỉ định, đo huyết áp và đường huyết định kỳ, tái khám đúng hẹn. Cũng nên kiểm tra thị lực, thính lực vì suy giảm giác quan làm não kém được kích thích.

Giữ tinh thần vui vẻ, gắn kết xã hội

Cô đơn kéo dài và trầm cảm làm suy giảm trí nhớ. Người cao tuổi nên giữ liên lạc với bạn bè, tham gia hoạt động cộng đồng, và gia đình nên dành thời gian trò chuyện mỗi ngày. Khi người thân có dấu hiệu buồn chán kéo dài, hãy lắng nghe và hỗ trợ tìm sự giúp đỡ chuyên môn.

Cẩn trọng với thuốc và thực phẩm bổ não

Trên thị trường có nhiều sản phẩm quảng cáo bổ não, tăng trí nhớ. Người cao tuổi thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc nên cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về tương tác trước khi dùng thêm. Một số thuốc ngủ, thuốc an thần hay thuốc kháng histamin thế hệ cũ còn có thể làm trí nhớ kém đi, không nên dùng khi chưa được tư vấn.

Vai trò của gia đình trong việc giữ trí nhớ cho người thân

Con cháu có thể giúp bằng cách duy trì nếp sinh hoạt đều đặn, nhắc lịch uống thuốc và tái khám, chuẩn bị bữa ăn lành mạnh và cùng người cao tuổi tham gia các hoạt động. Hãy kiên nhẫn khi họ quên, tránh trách móc hay làm họ xấu hổ vì điều đó chỉ làm tăng căng thẳng và lo âu.

Sắp xếp nhà cửa gọn gàng, dán nhãn đồ dùng, dùng đồng hồ và lịch lớn dễ nhìn giúp người cao tuổi tự chủ hơn. Quan trọng hơn cả là sự quan tâm, trò chuyện và tình cảm thường xuyên, đó là liều thuốc tinh thần tốt nhất cho trí nhớ.

Nếu gia đình thấy người thân thay đổi rõ rệt về trí nhớ, tính cách hay khả năng tự chăm sóc, hãy đưa đi khám sớm. Chẩn đoán sớm giúp lên kế hoạch chăm sóc và điều trị phù hợp, đôi khi tìm ra nguyên nhân có thể điều trị được như thiếu vitamin B12, rối loạn tuyến giáp hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Hay quên có phải là bị sa sút trí tuệ không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Quên thoáng qua và nhớ lại sau đó thường bình thường. Nếu quên ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày, hãy đi khám.

Nên làm gì để tập luyện trí nhớ tại nhà?

Đọc sách, chơi cờ, giải ô chữ, học điều mới, trò chuyện thường xuyên và vận động đều đặn.

Thực phẩm chức năng bổ não có hiệu quả không?

Hiệu quả khác nhau tùy từng người và sản phẩm, không thay thế lối sống lành mạnh. Hãy hỏi ý kiến dược sĩ trước khi dùng.

Bao lâu nên khám tầm soát trí nhớ?

Khi có dấu hiệu bất thường hoặc theo tư vấn của bác sĩ, đặc biệt khi trong gia đình có người mắc sa sút trí tuệ.

Kết luận

Giữ trí nhớ minh mẫn là hành trình lâu dài từ ăn uống, vận động, giấc ngủ, kiểm soát bệnh nền đến tinh thần lạc quan. Hãy bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ mỗi ngày. Dược sĩ Nhà thuốc An Phúc sẵn sàng tư vấn thêm cho người cao tuổi và gia đình.

Bài viết liên quan

• Giấc ngủ của người cao tuổi: Thói quen giúp ngủ ngon hơn
• Đo huyết áp tại nhà cho người cao tuổi: Cách đo đúng
• Người cao tuổi dùng nhiều loại thuốc cùng lúc: Cần lưu ý gì?