Ho khan và ho có đờm: cách phân biệt và chăm sóc tại nhà

Ho là phản xạ tự bảo vệ của đường hô hấp, giúp đẩy bụi, chất nhầy và vi khuẩn ra ngoài. Tuy nhiên không phải cơn ho nào cũng giống nhau. Ho khan và ho có đờm có nguyên nhân khác nhau, cách chăm sóc khác nhau và dấu hiệu cần đi khám cũng khác nhau. Bài viết giúp bạn phân biệt hai loại ho thường gặp và chăm sóc đúng ngay từ đầu.

Ho khan là gì?

Ho khan là ho không kèm đờm hoặc rất ít đờm, thường gây cảm giác ngứa rát cổ họng, ho từng cơn và đôi khi ho nhiều về đêm. Loại ho này hay gặp khi bị kích ứng họng do không khí khô, khói bụi, mùi mạnh, khi mới bắt đầu cảm lạnh, viêm họng, dị ứng hoặc trào ngược dạ dày thực quản. Một số thuốc huyết áp cũng có thể gây ho khan kéo dài ở một số người.

Ho có đờm là gì?

Ho có đờm là khi mỗi lần ho có kèm chất nhầy được đẩy ra. Đờm có thể trong, trắng, vàng hoặc xanh. Loại ho này thường gặp khi viêm phế quản, viêm phổi, cảm cúm giai đoạn sau, hút thuốc lá lâu năm hoặc các bệnh phổi mạn tính. Ho có đờm giúp cơ thể làm sạch đường thở nên không nên dùng thuốc ức chế ho một cách tùy tiện.

Cách phân biệt nhanh hai loại ho

Ho khan thường nghe khô, ngắn, có cảm giác ngứa họng và không có đờm. Ho có đờm nghe ướt, khò khè, ngực có cảm giác nặng và sau khi ho có thể thấy đờm. Màu đờm cũng gợi ý một phần: đờm trong hoặc trắng thường gặp ở viêm nhẹ hoặc dị ứng, đờm vàng xanh có thể liên quan đến nhiễm trùng, đờm lẫn máu là dấu hiệu cần đi khám ngay.

Cần nhớ rằng việc phân biệt này chỉ mang tính tham khảo. Cùng một người, ho khan lúc đầu có thể chuyển thành ho có đờm khi bệnh tiến triển.

Chăm sóc ho khan tại nhà

Giữ ẩm không khí trong phòng, tránh điều hòa quá lạnh và khói bụi giúp giảm kích ứng. Uống đủ nước ấm, ngậm kẹo hoặc uống nước ấm pha mật ong (không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi) có thể làm dịu họng. Súc họng bằng nước muối sinh lý nhiều lần trong ngày cũng giúp họng dễ chịu hơn. Hạn chế nói to, la hét và tránh những yếu tố gây dị ứng nếu đã biết.

Chăm sóc ho có đờm tại nhà

Mục tiêu là giúp đờm loãng và dễ khạc ra. Uống đủ nước, ăn súp ấm, xông hơi nước ấm hoặc hít hơi nước từ vòi sen giúp làm loãng đờm. Nằm đầu cao khi ngủ giúp giảm ho về đêm. Tránh tự ý dùng thuốc ức chế ho mạnh khi đang ho có đờm vì đờm bị giữ lại có thể làm bệnh nặng hơn. Hãy hỏi dược sĩ về nhóm thuốc long đờm hoặc làm loãng đờm phù hợp với độ tuổi và tình trạng của bạn.

Lưu ý khi dùng thuốc ho

Thuốc ho có nhiều nhóm với tác dụng khác nhau như giảm ho, long đờm, kháng histamin hay kháng viêm. Chọn sai nhóm thuốc có thể làm triệu chứng nặng hơn. Trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được tư vấn kỹ trước khi dùng. Không tự ý dùng kháng sinh cho ho vì phần lớn ho do virus, kháng sinh không có tác dụng. Một số thuốc ho chứa nhiều thành phần, cần đọc kỹ nhãn để tránh dùng trùng hoạt chất với thuốc khác.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế khi ho kéo dài trên hai đến ba tuần, ho kèm sốt cao kéo dài, khó thở, thở khò khè, đau tức ngực, ho ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc ho nhiều về đêm khiến không ngủ được. Trẻ nhỏ ho kèm thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bỏ bú hoặc li bì cần được đưa đi khám ngay. Người cao tuổi và người có bệnh mạn tính cũng nên khám sớm hơn.

Thói quen hằng ngày giúp giảm ho

Ngoài các biện pháp khi đang ho, một số thói quen giúp hạn chế tái phát. Tránh hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc khói thuốc, khói bếp củi hoặc than. Đeo khẩu trang khi đi đường bụi hoặc khi vệ sinh nhà cửa. Vệ sinh chăn, gối, thảm và máy lạnh định kỳ để giảm bụi và nấm mốc. Rửa tay thường xuyên để giảm nguy cơ lây virus đường hô hấp.

Chế độ ăn đủ chất, ngủ đủ giấc và vận động nhẹ nhàng giúp tăng sức đề kháng. Với người bị trào ngược dạ dày, nên ăn tối sớm, tránh nằm ngay sau ăn và hạn chế đồ cay, chua, cà phê. Người bị dị ứng nên xác định tác nhân gây dị ứng để tránh, và hỏi ý kiến bác sĩ về cách kiểm soát lâu dài.

Nếu bạn đang dùng thuốc huyết áp nhóm ức chế men chuyển và thấy ho khan kéo dài, đừng tự ngưng thuốc mà hãy báo bác sĩ để được đổi sang thuốc phù hợp hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ho bao lâu thì được coi là kéo dài?

Ho trên ba tuần thường được coi là kéo dài và nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Có nên dùng thuốc ho cho trẻ nhỏ?

Không nên tự ý dùng, đặc biệt trẻ dưới 6 tuổi. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi cho trẻ dùng bất kỳ thuốc ho nào.

Ho về đêm nhiều là do đâu?

Có thể do dị ứng, trào ngược dạ dày, viêm mũi xoang chảy dịch xuống họng hoặc hen. Nằm đầu cao và giữ ẩm phòng ngủ có thể giúp giảm ho.

Mật ong có chữa được ho không?

Mật ong có thể làm dịu họng ở người lớn và trẻ trên 12 tháng tuổi, nhưng không thay thế thuốc điều trị khi có bệnh.

Kết luận

Phân biệt ho khan và ho có đờm giúp bạn chăm sóc đúng cách và biết khi nào cần đi khám. Hãy uống đủ nước, giữ ẩm, tránh khói bụi và đừng tự ý dùng thuốc, nhất là kháng sinh. Nếu cần tư vấn thuốc ho phù hợp cho bạn và gia đình, dược sĩ Nhà thuốc An Phúc luôn sẵn sàng hỗ trợ.

Bài viết liên quan

• Viêm xoang: dấu hiệu và cách chăm sóc
• Ngạt mũi, sổ mũi: cách xử lý an toàn
• Viêm họng: dấu hiệu và cách giảm đau họng tại nhà