Kháng sinh: vì sao không nên tự ý mua và dùng

Nhiều người khi bị ho, sốt hay đau họng thường ra hiệu thuốc xin ngay một vài viên kháng sinh với suy nghĩ “uống cho nhanh khỏi”. Thực tế, kháng sinh là nhóm thuốc đặc biệt: dùng đúng thì cứu sống người bệnh, nhưng dùng sai có thể gây hại cho chính bạn và cả cộng đồng. Bài viết này giúp bạn hiểu kháng sinh là gì, vì sao không nên tự ý mua và dùng, cũng như những nguyên tắc cần nhớ khi được bác sĩ kê đơn.

Kháng sinh là gì và dùng để làm gì?

Kháng sinh là nhóm thuốc có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn. Mỗi loại kháng sinh chỉ có hiệu quả với một số nhóm vi khuẩn nhất định, vì vậy bác sĩ phải cân nhắc vị trí nhiễm trùng, mức độ bệnh, tiền sử dị ứng và các bệnh lý đi kèm trước khi chọn thuốc.

Điều quan trọng cần nhớ là kháng sinh không có tác dụng với virus. Cảm lạnh, cúm, phần lớn các trường hợp viêm họng và ho thông thường đều do virus gây ra, nên uống kháng sinh không giúp bạn khỏi nhanh hơn mà còn làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn.

Vì sao không nên tự ý mua và dùng kháng sinh?

Tự ý dùng kháng sinh tiềm ẩn nhiều rủi ro mà người bệnh thường không nhận ra ngay:

• Không đúng bệnh, không đúng thuốc: triệu chứng giống nhau có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Dùng sai loại thuốc làm chậm việc điều trị đúng và có thể khiến bệnh nặng hơn.
• Dễ gây kháng thuốc: dùng thiếu liều, ngắt quãng hoặc không cần thiết tạo điều kiện cho vi khuẩn “học cách” chống lại thuốc.
• Tác dụng không mong muốn: rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, nổi mề đay, dị ứng. Một số trường hợp dị ứng nặng cần cấp cứu.
• Tương tác thuốc: kháng sinh có thể tương tác với thuốc điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường hoặc thuốc tránh thai.
• Che lấp triệu chứng: thuốc làm bệnh tạm đỡ, khiến người bệnh chủ quan và đi khám muộn.

Kháng kháng sinh – mối nguy của cả cộng đồng

Khi vi khuẩn trở nên kháng thuốc, những loại kháng sinh thông thường không còn hiệu quả. Người bệnh phải dùng thuốc mạnh hơn, đắt hơn, thời gian nằm viện kéo dài và nguy cơ biến chứng tăng lên. Vi khuẩn kháng thuốc còn có thể lây sang người khác, nên đây là vấn đề sức khỏe cộng đồng mà Tổ chức Y tế Thế giới đã nhiều lần cảnh báo. Mỗi lần dùng kháng sinh đúng chỉ định là một đóng góp nhỏ để giữ cho thuốc còn tác dụng trong tương lai.

Nguyên tắc dùng kháng sinh đúng cách

Khi bác sĩ đã kê đơn kháng sinh, bạn nên thực hiện đầy đủ các nguyên tắc sau:

1. Dùng đúng thuốc, đúng liều, đúng giờ theo đơn. Đặt báo thức nếu cần để không quên.
2. Uống đủ thời gian bác sĩ chỉ định, dù các triệu chứng đã giảm. Tự ngừng sớm là nguyên nhân thường gặp khiến bệnh tái phát và vi khuẩn kháng thuốc.
3. Không chia sẻ thuốc cho người thân, và không dùng lại thuốc còn thừa từ đợt điều trị trước.
4. Không tự tăng giảm liều hay đổi sang loại khác khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.
5. Thông báo tiền sử dị ứng thuốc và các thuốc đang dùng cho bác sĩ, dược sĩ.
6. Đọc kỹ hướng dẫn: một số kháng sinh cần uống lúc đói, số khác nên uống sau ăn; một số không dùng chung với sữa hoặc thực phẩm bổ sung chứa canxi, sắt.

Nếu quên một liều thì xử lý thế nào?

Hãy uống ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu đã gần đến giờ uống liều kế tiếp thì bỏ qua liều quên và tiếp tục theo lịch cũ. Tuyệt đối không uống gấp đôi để “bù”. Nếu bạn chưa chắc nên làm gì, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ điều trị.

Những tác dụng không mong muốn thường gặp

Một số phản ứng nhẹ như buồn nôn, đầy bụng, tiêu chảy có thể xuất hiện trong quá trình dùng thuốc. Bạn nên uống nhiều nước và ăn uống nhẹ nhàng, dễ tiêu. Tuy nhiên, cần ngừng thuốc và liên hệ cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như nổi mẩn đỏ lan rộng, ngứa nhiều, sưng môi mặt, khó thở, tiêu chảy kéo dài hoặc có máu trong phân.

Những nhóm người cần đặc biệt thận trọng

Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh gan, bệnh thận hoặc từng bị dị ứng với thuốc cần được bác sĩ cân nhắc kỹ khi dùng kháng sinh. Liều dùng và loại thuốc của các nhóm này khác với người trưởng thành khỏe mạnh, vì vậy không nên tự áp dụng đơn thuốc của người khác.

Khi nào bạn nên đi khám?

Hãy đến cơ sở y tế khi sốt cao kéo dài hơn 2–3 ngày, ho có đờm vàng xanh kèm khó thở, đau họng nặng khiến khó nuốt, đau tai, đau khi tiểu hoặc vết thương sưng đỏ, chảy mủ. Với trẻ nhỏ và người cao tuổi, nên đi khám sớm hơn vì bệnh có thể diễn tiến nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Bị cảm cúm có cần uống kháng sinh không?

Thông thường là không. Cảm cúm do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng. Bác sĩ chỉ kê kháng sinh khi nghi ngờ có bội nhiễm vi khuẩn.

Uống kháng sinh bao lâu thì được ngưng?

Bạn cần uống đủ số ngày bác sĩ đã chỉ định, kể cả khi đã thấy khỏe. Nếu thấy có phản ứng bất thường, hãy liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự ngưng.

Có thể dùng lại kháng sinh còn thừa cho lần sau không?

Không nên. Mỗi lần bệnh có thể do vi khuẩn khác nhau, liều lượng cũng khác, và thuốc còn thừa thường không đủ liệu trình. Thuốc thừa nên được bảo quản theo hướng dẫn hoặc xử lý đúng nơi quy định.

Uống kháng sinh có kiêng rượu bia không?

Nên tránh rượu bia khi đang dùng thuốc, vì một số kháng sinh gây phản ứng nặng khi kết hợp với rượu và rượu cũng làm tăng gánh nặng cho gan. Hãy hỏi dược sĩ về thuốc bạn đang dùng.

Kết luận

Kháng sinh là thuốc quý nhưng không phải “thuốc chữa mọi bệnh”. Hãy chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ, dùng đủ liều, đủ thời gian và không chia sẻ cho người khác. Nếu còn băn khoăn về đơn thuốc của mình, dược sĩ Nhà thuốc An Phúc luôn sẵn sàng tư vấn miễn phí.

Bài viết liên quan

• Bảo quản thuốc tại nhà đúng cách để thuốc không hỏng
• Cách đọc nhãn thuốc đúng để dùng thuốc an toàn
• Thực phẩm chức năng không phải là thuốc: Hiểu đúng để dùng an toàn