Sỏi thận: nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Sỏi thận là các khối tinh thể cứng hình thành từ khoáng chất và muối trong nước tiểu, tích tụ trong thận. Bệnh rất phổ biến, có thể không có triệu chứng trong thời gian dài, nhưng khi sỏi di chuyển xuống niệu quản có thể gây cơn đau dữ dội. Sỏi thận cũng dễ tái phát nếu bạn không thay đổi thói quen. Bài viết giúp bạn hiểu nguyên nhân, nhận biết sớm và phòng ngừa đúng cách.

Sỏi thận hình thành như thế nào

Nước tiểu chứa nhiều chất hòa tan như canxi, oxalat, acid uric. Khi nước tiểu quá cô đặc hoặc lượng các chất này quá nhiều, chúng kết tinh lại và lớn dần thành sỏi. Sỏi nhỏ có thể theo nước tiểu ra ngoài mà không gây đau. Sỏi lớn có thể kẹt lại ở thận hoặc niệu quản, gây tắc nghẽn.

Các loại sỏi thường gặp gồm sỏi canxi oxalat (phổ biến nhất), sỏi acid uric, sỏi struvite do nhiễm khuẩn và sỏi cystin hiếm gặp hơn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

• Uống ít nước hoặc mất nước do ra mồ hôi nhiều, tiêu chảy, nôn.
• Chế độ ăn nhiều muối, nhiều đạm động vật, nhiều đường, nhiều thực phẩm giàu oxalat.
• Thừa cân, béo phì, ít vận động.
• Bệnh gout và tăng acid uric máu.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát, dị dạng đường tiết niệu.
• Tiền sử gia đình có người bị sỏi thận.
• Một số bệnh và thuốc làm tăng canxi hoặc acid uric trong nước tiểu, nên cần hỏi bác sĩ nếu bạn dùng thuốc lâu dài.

Triệu chứng của sỏi thận

Sỏi nhỏ nằm yên trong thận thường không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ khi siêu âm. Khi sỏi gây tắc nghẽn, người bệnh có thể gặp:

• Cơn đau quặn ở hông lưng, có thể lan xuống bụng dưới và vùng bẹn, đau thành từng cơn.
• Tiểu ra máu, nước tiểu có màu hồng hoặc đỏ.
• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần.
• Buồn nôn, nôn.
• Nước tiểu đục hoặc có mùi hôi.
• Sốt, rét run nếu có nhiễm trùng kèm theo.

Chẩn đoán

Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, chụp X-quang hoặc CT không cản quang để xác định vị trí và kích thước sỏi. Xét nghiệm nước tiểu và máu giúp tìm nguyên nhân, kiểm tra chức năng thận và phát hiện nhiễm trùng.

Điều trị

Sỏi nhỏ, dưới khoảng 5 mm, thường có thể tự đào thải khi uống nhiều nước và theo dõi, có thể dùng thuốc giảm đau theo chỉ định. Bạn không tự dùng thuốc giảm đau kháng viêm kéo dài, nhất là khi có bệnh thận hoặc dạ dày. Sỏi lớn hoặc gây tắc nghẽn, nhiễm trùng có thể cần tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi qua nội soi hoặc phẫu thuật theo chỉ định của bác sĩ tiết niệu.

Cách phòng ngừa sỏi thận

Phòng ngừa quan trọng vì sỏi dễ tái phát. Các thói quen nên thực hiện:

• Uống đủ nước để nước tiểu trong, nhạt màu. Nhiều khuyến cáo là lượng nước tiểu khoảng 2 lít mỗi ngày, cần uống nhiều hơn khi trời nóng hoặc vận động nhiều. Người có bệnh tim, thận cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
• Giảm muối trong bữa ăn, hạn chế đồ chế biến sẵn, mì gói, đồ muối.
• Cân đối đạm động vật, không ăn quá nhiều thịt đỏ và nội tạng.
• Không cần kiêng canxi trong thức ăn. Nên ăn đủ canxi từ thực phẩm, nhưng không tự uống canxi liều cao khi chưa có chỉ định.
• Hạn chế nước ngọt, nước có ga, đồ uống nhiều đường.
• Kiểm soát cân nặng, tập thể dục đều đặn.
• Với người bị gout, kiểm soát acid uric theo hướng dẫn của bác sĩ.

Chế độ ăn nên chú ý

Tùy loại sỏi mà bác sĩ sẽ đưa ra lời khuyên cụ thể. Với sỏi canxi oxalat, nên hạn chế một số thực phẩm giàu oxalat như rau bina, củ dền, hạt, chocolate khi ăn nhiều. Với sỏi acid uric, cần giảm nội tạng, hải sản, bia rượu. Hãy xét nghiệm để biết loại sỏi trước khi thay đổi chế độ ăn quá nghiêm ngặt.

Khi nào cần đi khám

Bạn nên đi khám ngay khi đau quặn hông lưng dữ dội, tiểu ra máu, sốt cao kèm đau lưng hoặc tiểu buốt, buồn nôn nôn nhiều không uống được nước, tiểu ít hoặc không tiểu được. Sốt kèm sỏi gây tắc nghẽn có thể là nhiễm trùng nặng cần xử trí cấp cứu.

Câu hỏi thường gặp

Sỏi thận có tự hết không? Sỏi nhỏ có thể tự ra theo nước tiểu, nhưng vẫn cần theo dõi bằng siêu âm để chắc chắn sỏi không gây tắc.

Uống nước chanh có tan sỏi không? Chưa có bằng chứng cho thấy nước chanh làm tan sỏi, tuy nhiên uống đủ nước là điều có lợi.

Sỏi thận có tái phát không? Khá thường gặp. Uống đủ nước, ăn uống hợp lý và tái khám định kỳ giúp giảm nguy cơ tái phát.

Có nên tự mua thuốc tan sỏi? Không nên. Nhiều sản phẩm không có bằng chứng hiệu quả, và dùng sai loại thuốc có thể gây hại. Hãy hỏi bác sĩ.

Bài viết liên quan

• Bảo vệ thận: những thói quen nên có
• Gout: chế độ ăn và cách phòng cơn đau
• Tiểu đường type 2: dấu hiệu sớm cần chú ý

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Bạn cần tư vấn thêm, hãy hỏi dược sĩ Nhà thuốc An Phúc qua hotline 0932.322.778.