Tăng huyết áp: dấu hiệu, nguyên nhân và cách kiểm soát

Tăng huyết áp là bệnh mạn tính rất phổ biến, thường diễn tiến âm thầm nhiều năm mà không có triệu chứng rõ rệt. Nếu không được kiểm soát, bệnh làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận. Tin tốt là bệnh có thể kiểm soát tốt khi được phát hiện sớm, điều chỉnh lối sống và dùng thuốc đúng chỉ định.

Tăng huyết áp là gì?

Huyết áp là áp lực của máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp. Huyết áp được ghi bằng hai chỉ số: huyết áp tâm thu (số trên) và tâm trương (số dưới). Người lớn thường được chẩn đoán tăng huyết áp khi đo tại phòng khám nhiều lần cho kết quả từ 140/90 mmHg trở lên, hoặc khi đang dùng thuốc hạ huyết áp. Ngưỡng cụ thể và mục tiêu điều trị có thể khác nhau ở từng người, nên cần bác sĩ đánh giá.

Dấu hiệu nhận biết

Phần lớn người tăng huyết áp không có triệu chứng, vì vậy bệnh còn được gọi là kẻ giết người thầm lặng. Một số người có thể bị đau đầu, chóng mặt, ù tai, hồi hộp, mệt mỏi hoặc chảy máu cam, nhưng những dấu hiệu này không đặc hiệu. Cách duy nhất để biết chắc là đo huyết áp đúng cách và đều đặn.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Phần lớn trường hợp là tăng huyết áp nguyên phát, không tìm thấy nguyên nhân cụ thể, liên quan đến tuổi tác, di truyền và lối sống. Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm ăn mặn, thừa cân béo phì, ít vận động, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ và tiền sử gia đình có người bị bệnh. Một số trường hợp là tăng huyết áp thứ phát do bệnh thận, rối loạn nội tiết, ngưng thở khi ngủ hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Biến chứng nếu không kiểm soát

Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch và các cơ quan quan trọng. Biến chứng thường gặp gồm đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh thận mạn, tổn thương võng mạc gây giảm thị lực và bệnh động mạch ngoại biên. Kiểm soát tốt huyết áp giúp giảm đáng kể các nguy cơ này.

Theo dõi huyết áp tại nhà

Đo huyết áp tại nhà giúp theo dõi sát hơn và đánh giá hiệu quả thuốc. Nên dùng máy đo bắp tay đã được kiểm định, ngồi nghỉ khoảng năm phút, ngồi thẳng lưng, tay đặt ngang tim và không nói chuyện khi đo. Đo vào buổi sáng trước khi uống thuốc và buổi tối, mỗi lần hai lượt, ghi lại kết quả vào sổ để mang theo khi tái khám.

Thay đổi lối sống để hạ huyết áp

Giảm muối trong khẩu phần ăn là biện pháp quan trọng nhất, hạn chế đồ ăn chế biến sẵn, dưa muối, nước chấm mặn. Tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và sản phẩm sữa ít béo. Duy trì cân nặng hợp lý, vận động vừa sức ít nhất 150 phút mỗi tuần, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc và học cách giảm căng thẳng. Những thay đổi này có thể giảm huyết áp đáng kể và giúp thuốc phát huy hiệu quả tốt hơn.

Thuốc điều trị: những điều cần biết

Thuốc hạ huyết áp là thuốc kê đơn, thuộc nhiều nhóm với cơ chế khác nhau như ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin, chẹn kênh canxi, lợi tiểu và chẹn beta. Bác sĩ sẽ chọn thuốc dựa trên tuổi, bệnh nền và mức huyết áp của bạn. Không tự ý bỏ thuốc, tăng hoặc giảm liều khi thấy huyết áp đã bình thường, vì ngưng thuốc đột ngột có thể làm huyết áp tăng trở lại nguy hiểm. Hãy uống thuốc đúng giờ, báo bác sĩ khi có tác dụng phụ và hỏi dược sĩ về tương tác với thuốc hoặc thực phẩm chức năng đang dùng.

Khi nào cần đi khám ngay?

Hãy đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu khi huyết áp rất cao kèm đau đầu dữ dội, đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột hoặc ngất. Người đang điều trị nên tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá lại huyết áp, chức năng thận và các yếu tố nguy cơ khác.

Câu hỏi thường gặp

Huyết áp bao nhiêu là cao?

Thông thường từ 140/90 mmHg trở lên đo tại phòng khám, hoặc từ 135/85 mmHg trở lên đo tại nhà. Mục tiêu cụ thể cần hỏi bác sĩ.

Tăng huyết áp có chữa khỏi hoàn toàn không?

Bệnh thường cần kiểm soát lâu dài. Nhiều người đạt huyết áp ổn định nhờ lối sống và thuốc, nhưng không nên tự ngưng thuốc.

Có thể không dùng thuốc nếu chỉ tăng nhẹ?

Một số người tăng nhẹ có thể bắt đầu bằng thay đổi lối sống, nhưng quyết định do bác sĩ đưa ra dựa trên nguy cơ tim mạch của từng người.

Uống thuốc huyết áp vào lúc nào?

Theo hướng dẫn của bác sĩ. Nhiều thuốc uống buổi sáng, nên uống cùng giờ mỗi ngày.

Kết luận

Tăng huyết áp là bệnh phổ biến nhưng có thể kiểm soát tốt nếu bạn đo huyết áp đều đặn, ăn ít muối, vận động, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ. Nếu cần tư vấn về máy đo huyết áp hoặc cách dùng thuốc an toàn, dược sĩ Nhà thuốc An Phúc luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn.

Bài viết liên quan

• Yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch và cách giảm
• Mỡ máu cao: nguyên nhân và chế độ sinh hoạt
• Đo huyết áp tại nhà cho người cao tuổi: Cách đo đúng