Táo bón: nguyên nhân và cách cải thiện

Táo bón là vấn đề tiêu hóa rất thường gặp, ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, nhất là phụ nữ, người cao tuổi và người ít vận động. Đi ngoài khó, phân cứng, cảm giác đi không hết khiến nhiều người mệt mỏi, khó chịu. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện bằng thay đổi ăn uống và lối sống. Bài viết giúp bạn hiểu nguyên nhân và cách xử lý an toàn.

Thế nào là táo bón?

Táo bón thường được hiểu là đi ngoài ít hơn ba lần mỗi tuần, hoặc phân khô cứng, phải rặn nhiều, có cảm giác đi chưa hết hoặc tắc nghẽn. Tuy nhiên nhịp đi ngoài bình thường khác nhau ở mỗi người; điều quan trọng là bạn có thấy khó chịu hay thay đổi đột ngột so với thói quen thường ngày hay không.

Nguyên nhân thường gặp

Ăn ít chất xơ, uống ít nước và ít vận động là ba nguyên nhân phổ biến nhất. Ngoài ra, nhịn đi vệ sinh, thay đổi thói quen sinh hoạt, đi du lịch, căng thẳng, mang thai cũng góp phần. Một số thuốc như thuốc giảm đau nhóm opioid, thuốc chống trầm cảm, thuốc bổ sung sắt hoặc canxi, thuốc điều trị huyết áp có thể gây táo bón. Các bệnh như suy giáp, tiểu đường, hội chứng ruột kích thích cũng là nguyên nhân cần nghĩ đến.

Điều chỉnh chế độ ăn

Người lớn cần khoảng 25 đến 30 gam chất xơ mỗi ngày từ rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu và hạt. Tăng chất xơ từ từ để tránh đầy hơi. Các loại quả như đu đủ, chuối chín, bưởi, mận khô, thanh long giúp nhuận tràng. Uống đủ nước, khoảng 1,5 đến 2 lít mỗi ngày tùy thể trạng, vì chất xơ cần nước để phát huy tác dụng. Hạn chế đồ ăn chế biến sẵn, thịt đỏ nhiều, đồ chiên rán và bánh kẹo ngọt.

Thói quen đi vệ sinh và vận động

Tập thói quen đi vệ sinh vào giờ cố định, thường sau bữa sáng khi ruột hoạt động mạnh. Không nhịn khi có cảm giác buồn đi. Ngồi đúng tư thế, có thể kê chân cao một chút giúp đại tiện dễ hơn. Không ngồi rặn quá lâu. Vận động đều đặn như đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày giúp ruột hoạt động tốt hơn.

Thuốc nhuận tràng: dùng thế nào?

Có nhiều nhóm thuốc nhuận tràng với cơ chế khác nhau như tăng khối lượng phân bằng chất xơ, thuốc thẩm thấu giữ nước trong lòng ruột, thuốc làm mềm phân và thuốc kích thích nhu động. Thuốc kích thích nhu động chỉ nên dùng ngắn ngày vì dùng lâu có thể gây lệ thuộc. Không dùng thụt tháo hoặc thuốc nhuận tràng liên tục mà không có hướng dẫn. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi cần được tư vấn trước khi dùng. Hãy hỏi dược sĩ để chọn loại phù hợp.

Táo bón ở người cao tuổi, phụ nữ có thai và trẻ nhỏ

Ở người cao tuổi, táo bón thường do ăn ít, uống ít, vận động giảm và dùng nhiều loại thuốc. Cần tăng rau quả, nước và vận động nhẹ. Phụ nữ mang thai hay bị táo bón do hormone và tử cung chèn ép; nên ưu tiên chất xơ, nước và hỏi bác sĩ khi cần thuốc. Ở trẻ nhỏ, táo bón có thể liên quan đến thay đổi sữa, bắt đầu ăn dặm hoặc nhịn đi ngoài vì đau; hãy điều chỉnh ăn uống và đi khám nếu kéo dài.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đi khám khi táo bón mới xuất hiện đột ngột ở người trên 50 tuổi, phân có máu hoặc đen, sụt cân không rõ lý do, đau bụng dữ dội, bụng chướng, nôn, hoặc táo bón kéo dài không đáp ứng với thay đổi lối sống. Những dấu hiệu này cần được bác sĩ đánh giá để loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng.

Gợi ý thực đơn một ngày nhiều chất xơ

Bữa sáng có thể là yến mạch nấu với sữa kèm chuối chín hoặc đu đủ. Bữa trưa gồm cơm gạo lứt trộn gạo trắng, rau luộc, canh rau củ và món đạm như cá hoặc đậu phụ. Bữa tối nên nhẹ hơn với súp rau, khoai lang hoặc bí đỏ hấp. Giữa các bữa dùng sữa chua, trái cây tươi hoặc một nắm hạt không muối. Uống nước đều đặn trong ngày, mỗi lần một ly nhỏ.

Hãy tăng chất xơ từ từ trong vài ngày để ruột kịp thích nghi, tránh đầy hơi. Nếu bạn đang mắc bệnh thận, tiểu đường hoặc phải ăn kiêng đặc biệt, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi điều chỉnh khẩu phần.

Với người lớn tuổi hoặc có răng yếu, có thể chọn rau củ nấu mềm, nghiền hoặc xay nhuyễn để dễ ăn hơn mà vẫn giữ được chất xơ. Kiên trì thực hiện trong hai đến bốn tuần mới thấy thay đổi rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Uống nhiều nước có hết táo bón không?

Uống đủ nước giúp ích, nhưng cần kết hợp chất xơ và vận động. Chỉ uống nước mà ăn ít chất xơ thường chưa đủ.

Có nên dùng thuốc nhuận tràng thường xuyên?

Không nên dùng kéo dài khi chưa có hướng dẫn, nhất là nhóm kích thích. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.

Probiotic có giúp táo bón không?

Một số chủng có thể hỗ trợ ở một số người, nhưng hiệu quả khác nhau. Hãy dùng như một biện pháp bổ trợ.

Táo bón có gây trĩ không?

Rặn nhiều và táo bón kéo dài làm tăng nguy cơ trĩ và nứt hậu môn.

Kết luận

Táo bón thường cải thiện nhờ ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước, vận động và giữ thói quen đi vệ sinh đều đặn. Hãy dùng thuốc nhuận tràng đúng hướng dẫn và đi khám khi có dấu hiệu bất thường. Dược sĩ Nhà thuốc An Phúc sẵn sàng tư vấn cho bạn.

Bài viết liên quan

• Trào ngược dạ dày: thói quen cần thay đổi
• Tiêu chảy: bù nước đúng cách và khi nào cần đi khám
• Gan nhiễm mỡ: nguyên nhân và cách cải thiện