Tiêu chảy: bù nước đúng cách và khi nào cần đi khám

Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước ba lần trở lên trong một ngày. Phần lớn các trường hợp nhẹ và tự khỏi sau vài ngày, nhưng tiêu chảy có thể gây mất nước nguy hiểm, nhất là ở trẻ nhỏ và người cao tuổi. Bài viết hướng dẫn cách bù nước đúng, chăm sóc ăn uống và nhận biết khi nào cần đi khám.

Nguyên nhân gây tiêu chảy

Tiêu chảy cấp thường do nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng qua thức ăn, nước uống không vệ sinh. Ngoài ra còn do ngộ độc thực phẩm, tác dụng phụ của thuốc như kháng sinh, không dung nạp lactose, căng thẳng hoặc các bệnh đường ruột mạn tính. Tiêu chảy kéo dài trên hai tuần thường cần tìm nguyên nhân kỹ hơn.

Bù nước đúng cách: ưu tiên số một

Mất nước là biến chứng nguy hiểm nhất của tiêu chảy. Dung dịch bù nước đường uống (oresol) pha đúng tỉ lệ theo hướng dẫn trên bao bì là lựa chọn hàng đầu vì chứa cân bằng nước, đường và muối. Uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần, kể cả khi có nôn. Không tự pha thêm đường muối theo cảm tính vì dễ sai nồng độ. Nước lọc, nước cháo loãng, nước dừa loãng cũng có thể dùng bổ sung nhưng không thay thế oresol khi mất nước nhiều.

Dấu hiệu mất nước cần lưu ý

Người lớn mất nước có thể thấy khát nhiều, môi khô, tiểu ít và sẫm màu, chóng mặt, mệt lả. Ở trẻ nhỏ, cần để ý trẻ khóc không có nước mắt, mắt trũng, thóp lõm, da nhăn, tiểu rất ít, li bì hoặc quấy khóc nhiều. Đây là các dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay.

Ăn uống khi bị tiêu chảy

Không cần nhịn ăn. Hãy ăn thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, cơm mềm, chuối, khoai tây luộc, bánh mì nướng. Chia nhỏ bữa ăn và ăn thường xuyên. Tránh đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ, đồ cay, nước ngọt có ga, rượu bia và sữa nếu bạn nhạy cảm với lactose. Với trẻ bú mẹ, tiếp tục cho bú; với trẻ ăn dặm, tiếp tục chế độ ăn phù hợp và chia nhỏ bữa.

Thuốc trị tiêu chảy: dùng thế nào?

Thuốc cầm tiêu chảy chỉ nên dùng khi có hướng dẫn, không dùng cho trẻ nhỏ và khi có sốt cao hoặc phân có máu vì có thể làm bệnh nặng thêm. Men vi sinh có thể hỗ trợ trong một số trường hợp. Kẽm được khuyến cáo bổ sung cho trẻ bị tiêu chảy theo hướng dẫn. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định, vì phần lớn tiêu chảy do virus.

Phòng ngừa tiêu chảy

Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc với phân hoặc tã bẩn. Ăn chín uống sôi, bảo quản thực phẩm đúng cách, tránh ăn đồ để lâu hoặc không rõ nguồn gốc. Dùng nước sạch để uống và chế biến. Tiêm vắc xin rotavirus cho trẻ theo lịch là biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đi khám khi tiêu chảy kéo dài trên hai ngày ở người lớn, trên một ngày ở trẻ nhỏ, kèm sốt cao, đau bụng dữ dội, phân có máu hoặc đen, nôn nhiều không uống được, có dấu hiệu mất nước, hoặc người bệnh là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai, người có bệnh mạn tính.

Tiêu chảy ở người cao tuổi và trẻ nhỏ

Hai nhóm này dễ mất nước nhanh nên cần theo dõi sát hơn. Người cao tuổi có thể không cảm thấy khát rõ dù đã thiếu nước, nên hãy nhắc uống từng ngụm đều đặn và để ý các dấu hiệu như lú lẫn, chóng mặt, tiểu ít. Người đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc huyết áp cần hỏi bác sĩ có nên tạm điều chỉnh thuốc khi bị tiêu chảy hay không, và không tự ý ngưng thuốc.

Với trẻ nhỏ, hãy bù nước ngay từ lần đi ngoài lỏng đầu tiên, theo dõi số lần đi ngoài, màu sắc phân, lượng nước tiểu và tình trạng tỉnh táo của trẻ. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định. Giữ vệ sinh bình sữa, núm vú và đồ chơi của trẻ để tránh nhiễm lại.

Trong gia đình có người bị tiêu chảy, hãy rửa tay kỹ, vệ sinh nhà vệ sinh bằng chất tẩy phù hợp và không dùng chung khăn, đồ ăn. Cách này giúp hạn chế lây cho người khác, đặc biệt khi nguyên nhân là virus hoặc vi khuẩn lây qua đường tiêu hóa.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chảy có nên uống thuốc cầm ngay không?

Không nên tự ý. Tiêu chảy là cách cơ thể đào thải tác nhân gây bệnh. Hãy ưu tiên bù nước và hỏi dược sĩ trước khi dùng thuốc cầm.

Uống nước ngọt có ga có bù nước được không?

Không. Nước ngọt có ga nhiều đường có thể làm tiêu chảy nặng hơn. Hãy dùng oresol.

Trẻ bị tiêu chảy có cho bú tiếp không?

Có, tiếp tục cho bú và bù nước thêm theo hướng dẫn.

Bao lâu thì tiêu chảy khỏi?

Tiêu chảy cấp thường khỏi sau hai đến bảy ngày. Nếu kéo dài, hãy đi khám.

Kết luận

Khi bị tiêu chảy, bù nước đúng cách quan trọng hơn dùng thuốc cầm. Hãy theo dõi dấu hiệu mất nước, ăn nhẹ dễ tiêu và đi khám khi có dấu hiệu nặng. Dược sĩ Nhà thuốc An Phúc sẵn sàng tư vấn oresol và các sản phẩm hỗ trợ phù hợp cho cả gia đình.

Bài viết liên quan

• Trào ngược dạ dày: thói quen cần thay đổi
• Táo bón: nguyên nhân và cách cải thiện
• Gan nhiễm mỡ: nguyên nhân và cách cải thiện