Viêm amidan: dấu hiệu, nguyên nhân và cách chăm sóc

Đau họng, nuốt vướng, sốt kèm mệt mỏi là lý do khiến nhiều trẻ em và người trẻ phải nghỉ học, nghỉ làm vài ngày. Nguyên nhân thường gặp là viêm amidan, tình trạng viêm của hai khối mô lympho ở hai bên cuối họng. Phần lớn các trường hợp lành tính và tự khỏi, nhưng cần nhận biết thể do vi khuẩn và các dấu hiệu cảnh báo để xử trí đúng.

Amidan là gì và vì sao bị viêm

Amidan là một phần của hệ miễn dịch, giúp bắt giữ vi khuẩn và virus xâm nhập qua đường miệng, mũi. Chính vì vậy amidan dễ bị nhiễm trùng, nhất là ở trẻ nhỏ. Viêm amidan có thể cấp tính hoặc tái diễn nhiều lần trong năm.

Nguyên nhân

• Virus là nguyên nhân phổ biến nhất, như virus cảm lạnh, cúm, adenovirus.
• Vi khuẩn, trong đó có liên cầu khuẩn nhóm A, cần được bác sĩ đánh giá vì có thể cần kháng sinh.
• Lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, dùng chung ly cốc, đồ ăn.
• Không khí khô lạnh, khói thuốc, trào ngược và dị ứng làm cổ họng dễ viêm.

Dấu hiệu nhận biết

• Đau họng, đau tăng khi nuốt, có thể lan lên tai.
• Amidan sưng đỏ, đôi khi có mủ trắng hoặc vàng trên bề mặt.
• Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, đau đầu.
• Hạch cổ sưng đau, hơi thở có mùi.
• Trẻ nhỏ có thể quấy khóc, biếng ăn, chảy nước dãi, nuốt khó.

Nếu có sổ mũi, ho nhiều thường gợi ý nguyên nhân virus. Đau họng nặng, sốt cao và không ho thường gợi ý vi khuẩn hơn, nhưng cần bác sĩ khám để xác định.

Chẩn đoán

Bác sĩ khám họng và có thể làm test nhanh hoặc cấy dịch họng tìm liên cầu khuẩn. Việc xác định nguyên nhân giúp tránh dùng kháng sinh không cần thiết.

Chăm sóc tại nhà

• Nghỉ ngơi, uống đủ nước, ưu tiên nước ấm, cháo, súp loãng.
• Súc họng nước muối sinh lý ấm vài lần mỗi ngày.
• Ăn thức ăn mềm, nguội, tránh đồ cay, nóng, chiên rán.
• Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau theo hướng dẫn trên nhãn hoặc tư vấn của dược sĩ. Không dùng aspirin cho trẻ em.
• Viên ngậm, xịt họng chỉ làm dịu triệu chứng, cần hỏi dược sĩ về độ tuổi và thành phần phù hợp.
• Giữ ấm cổ, hạn chế nước đá và đồ uống quá lạnh khi đang đau.
• Giữ vệ sinh, rửa tay, thay bàn chải sau khi khỏi bệnh.

Khi nào cần dùng kháng sinh

Kháng sinh chỉ có tác dụng khi nguyên nhân là vi khuẩn và phải do bác sĩ kê đơn. Nếu được kê, cần uống đủ liều, đủ ngày dù đã hết đau, để tránh biến chứng và kháng thuốc. Không tự mua kháng sinh khi đau họng.

Khi nào cần đi khám ngay

• Khó thở, khó nuốt nặng, không nuốt được nước bọt.
• Sốt cao kéo dài hơn 2 đến 3 ngày hoặc sốt tái phát.
• Sưng một bên họng, há miệng khó, giọng nói nghẹt như ngậm khoai nóng.
• Đau họng kéo dài trên một tuần.
• Trẻ nhỏ li bì, bỏ ăn, uống kém.

Khi nào cân nhắc cắt amidan

Bác sĩ có thể cân nhắc khi viêm amidan tái phát nhiều lần trong năm dù đã điều trị, amidan quá to gây ngưng thở khi ngủ, ngáy nhiều, hoặc có áp xe amidan tái diễn. Quyết định dựa trên từng trường hợp cụ thể, không phải cứ viêm là cắt.

Câu hỏi thường gặp

Viêm amidan có lây không? Có thể lây qua giọt bắn và dùng chung đồ ăn uống, nên cần hạn chế tiếp xúc gần khi đang bệnh.

Viêm amidan có cần kiêng nước lạnh không? Nên hạn chế đồ uống quá lạnh khi đang đau để dễ chịu hơn.

Bị bao nhiêu lần thì phải cắt? Không có con số cố định. Bác sĩ sẽ dựa trên tần suất, mức độ và biến chứng.

Viêm amidan có biến chứng không? Hiếm gặp nhưng có thể gồm áp xe quanh amidan hoặc, với liên cầu khuẩn không điều trị đủ, viêm khớp, bệnh thận, thấp tim. Vì vậy cần tuân thủ điều trị.

Bài viết liên quan

• Viêm mũi dị ứng: nguyên nhân, triệu chứng và cách kiểm soát
• Viêm phế quản: nguyên nhân, triệu chứng và cách chăm sóc

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng thuốc.