Viêm khớp dạng thấp: dấu hiệu, nguyên nhân và cách kiểm soát

Sáng ngủ dậy thấy các ngón tay cứng đờ, phải đến cả tiếng sau mới cử động linh hoạt, kèm sưng đau ở nhiều khớp hai bên cơ thể. Đó là biểu hiện điển hình của viêm khớp dạng thấp, một bệnh tự miễn mạn tính. Nếu không được điều trị sớm, bệnh có thể làm tổn thương và biến dạng khớp. Tin tốt là khi phát hiện sớm và điều trị đúng, nhiều người kiểm soát được bệnh và sinh hoạt gần như bình thường.

Viêm khớp dạng thấp là gì

Đây là bệnh trong đó hệ miễn dịch nhầm lẫn tấn công màng hoạt dịch, lớp màng lót bên trong khớp. Màng này viêm, dày lên, gây sưng đau và dần phá hủy sụn, xương quanh khớp. Bệnh thường gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới và hay khởi phát ở tuổi trung niên, nhưng người trẻ vẫn có thể mắc. Khác với thoái hóa khớp do hao mòn theo tuổi, viêm khớp dạng thấp là bệnh viêm do rối loạn miễn dịch.

Dấu hiệu thường gặp

• Đau, sưng, nóng ở khớp, thường các khớp nhỏ như ngón tay, cổ tay, bàn chân.
• Triệu chứng đối xứng, xuất hiện ở cả hai bên cơ thể.
• Cứng khớp buổi sáng kéo dài trên 30 đến 60 phút.
• Mệt mỏi, chán ăn, sốt nhẹ, sụt cân.
• Về lâu dài có thể biến dạng ngón tay, giảm khả năng cầm nắm.
• Đôi khi xuất hiện nốt cứng dưới da gần khuỷu tay.

Bệnh có thể ảnh hưởng ngoài khớp, như khô mắt, khô miệng, bệnh phổi hoặc tim mạch, nên cần theo dõi toàn diện.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân chính xác chưa rõ. Bệnh liên quan đến di truyền và môi trường. Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm giới nữ, tuổi trung niên, tiền sử gia đình, hút thuốc lá, béo phì và một số nhiễm trùng. Hút thuốc không chỉ làm tăng nguy cơ mà còn làm bệnh nặng hơn và giảm hiệu quả điều trị.

Phân biệt với thoái hóa khớp và gout

Thoái hóa khớp thường đau tăng khi vận động và đỡ khi nghỉ, cứng khớp buổi sáng ngắn dưới 30 phút, hay gặp ở khớp gối, khớp háng. Gout thường gây cơn đau dữ dội đột ngột ở một khớp, nhất là ngón chân cái. Viêm khớp dạng thấp thì đau nhiều khớp nhỏ, đối xứng, cứng khớp buổi sáng lâu. Việc phân biệt cần bác sĩ khám và làm xét nghiệm.

Chẩn đoán

Bác sĩ cơ xương khớp sẽ hỏi bệnh sử, khám khớp và chỉ định xét nghiệm máu như yếu tố dạng thấp, kháng thể kháng CCP, tốc độ lắng máu và CRP. Chụp X-quang hoặc siêu âm khớp giúp đánh giá mức độ tổn thương. Chẩn đoán sớm trong những tháng đầu giúp điều trị hiệu quả hơn.

Nguyên tắc điều trị

Mục tiêu là giảm viêm, giảm đau, bảo vệ khớp và đưa bệnh vào giai đoạn ổn định. Phác đồ do bác sĩ quyết định, thường kết hợp nhiều nhóm thuốc và theo dõi định kỳ. Một số nguyên tắc chung:

• Dùng thuốc đúng chỉ định và đúng liều, không tự ngưng khi thấy đỡ.
• Thuốc giảm đau, chống viêm chỉ làm giảm triệu chứng, không thay thế thuốc điều trị bệnh nền do bác sĩ kê.
• Tái khám và xét nghiệm đúng hẹn để theo dõi tác dụng phụ.
• Không tự mua thuốc có corticoid hoặc thuốc không rõ nguồn gốc, vì dùng kéo dài có thể gây nhiều tác dụng không mong muốn.
• Hỏi dược sĩ về tương tác khi dùng thêm thuốc hoặc thực phẩm chức năng.

Chăm sóc tại nhà

• Vận động nhẹ nhàng, đều đặn như đi bộ, bơi, yoga, xen kẽ nghỉ ngơi khi khớp đang viêm.
• Chườm ấm giúp giảm cứng khớp, chườm lạnh giúp giảm sưng khi khớp nóng đỏ.
• Dùng dụng cụ hỗ trợ như dụng cụ mở nắp, tay cầm to để đỡ tải cho khớp nhỏ.
• Giữ cân nặng hợp lý để giảm áp lực lên khớp.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Ăn uống cân bằng, nhiều rau, cá, hạn chế đồ chiên rán và đồ ngọt.
• Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng vì stress có thể làm bệnh bùng phát.

Khi nào cần đi khám

Hãy đi khám nếu đau, sưng nhiều khớp kéo dài trên 6 tuần, cứng khớp buổi sáng trên 30 phút, hoặc đau khớp kèm sốt, mệt kéo dài. Người đang điều trị cần đi khám ngay khi sốt cao, ho kéo dài, khó thở hoặc nhiễm trùng, vì một số thuốc làm giảm miễn dịch.

Câu hỏi thường gặp

Viêm khớp dạng thấp có chữa khỏi hẳn không? Hiện chưa có cách chữa dứt điểm, nhưng điều trị sớm giúp đưa bệnh vào lui bệnh ở nhiều người.

Bệnh có di truyền không? Có yếu tố di truyền, nhưng không chắc chắn truyền cho con cái.

Có nên kiêng vận động không? Không nên kiêng hoàn toàn. Vận động vừa sức giúp duy trì chức năng khớp. Khi khớp đang viêm nặng cần nghỉ ngơi hợp lý.

Có thực phẩm nào chữa được bệnh không? Không có thực phẩm chữa khỏi bệnh. Chế độ ăn lành mạnh chỉ hỗ trợ sức khỏe chung.

Bài viết liên quan

• Tăng huyết áp: dấu hiệu, nguyên nhân và cách kiểm soát
• Yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch và cách giảm

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng thuốc.