Viêm mũi dị ứng: nguyên nhân, triệu chứng và cách kiểm soát

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức với những chất thường vô hại như bụi nhà, phấn hoa hay lông thú. Bệnh không nguy hiểm đến tính mạng nhưng gây khó chịu kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ, học tập và công việc. Hiểu đúng nguyên nhân và cách kiểm soát giúp bạn giảm đáng kể số cơn bùng phát.

Viêm mũi dị ứng là gì

Khi hít phải chất gây dị ứng, hệ miễn dịch của người bệnh tạo ra kháng thể và giải phóng histamin trong niêm mạc mũi. Chất này làm mạch máu giãn, niêm mạc phù nề, tăng tiết dịch, từ đó gây ra hắt hơi, ngứa và nghẹt mũi. Bệnh thường gặp ở trẻ em và người trẻ, có thể kéo dài nhiều năm và hay đi kèm hen, viêm da cơ địa hoặc viêm kết mạc dị ứng.

Nguyên nhân và các tác nhân thường gặp

Cơ địa dị ứng có tính di truyền, nên nếu trong gia đình có người bị dị ứng thì nguy cơ của bạn cao hơn. Các tác nhân khởi phát thường gặp gồm:

• Mạt bụi nhà trong nệm, gối, chăn, thảm và rèm.
• Phấn hoa của cây cỏ, thường nặng hơn theo mùa.
• Lông, vảy da của chó mèo và các vật nuôi khác.
• Nấm mốc ở nơi ẩm thấp như nhà tắm, góc tường.
• Khói thuốc lá, khói bếp, mùi nước hoa, hóa chất tẩy rửa và ô nhiễm không khí.

Thời tiết thay đổi đột ngột, điều hòa lạnh hay khói bụi giao thông cũng làm triệu chứng nặng hơn dù không phải nguyên nhân trực tiếp.

Triệu chứng nhận biết

Các dấu hiệu điển hình là hắt hơi thành từng tràng, nhất là vào buổi sáng, chảy nước mũi trong, ngạt mũi, ngứa mũi, ngứa họng và ngứa vòm miệng. Nhiều người kèm theo ngứa, đỏ và chảy nước mắt. Trẻ em hay có thói quen đưa tay quẹt mũi lên trên, quầng thâm dưới mắt và thở bằng miệng.

Viêm mũi dị ứng khác cảm lạnh ở chỗ không sốt, dịch mũi trong và loãng, triệu chứng kéo dài trên 1 đến 2 tuần hoặc tái diễn nhiều lần, và thường ngứa nhiều.

Chẩn đoán như thế nào

Bác sĩ dựa vào bệnh sử và khám mũi để chẩn đoán. Khi cần xác định chất gây dị ứng, có thể làm test lẩy da hoặc xét nghiệm máu tìm kháng thể đặc hiệu. Việc xác định đúng tác nhân giúp tránh tiếp xúc hiệu quả hơn.

Cách kiểm soát tại nhà

Biện pháp quan trọng nhất là hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng:

• Giặt chăn, ga, gối bằng nước nóng mỗi tuần, phơi nắng đệm gối thường xuyên.
• Dùng vỏ bọc chống mạt bụi cho nệm và gối, hạn chế thảm, rèm dày và thú nhồi bông.
• Lau nhà bằng khăn ẩm, không quét khô gây bụi bay lên.
• Đóng cửa sổ vào mùa phấn hoa, đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc dọn dẹp.
• Không hút thuốc trong nhà, tránh mùi nồng và hóa chất tẩy rửa mạnh.
• Giữ nhà thoáng, khô, xử lý chỗ ẩm mốc.
• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý để loại bớt bụi và dịch tiết.

Thuốc thường được dùng

Việc dùng thuốc cần theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Một số nhóm thuốc hay được chỉ định là thuốc kháng histamin dạng uống để giảm hắt hơi, ngứa và chảy mũi; thuốc xịt mũi chứa corticoid để giảm viêm niêm mạc khi bệnh dai dẳng; và thuốc xịt mũi kháng histamin. Thuốc nhỏ mũi co mạch chỉ nên dùng ngắn ngày, thường không quá 5 đến 7 ngày, vì dùng kéo dài có thể gây nghẹt mũi dội ngược. Một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ gây buồn ngủ, cần thận trọng khi lái xe hoặc làm việc nguy hiểm.

Với trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền như tim mạch, tăng nhãn áp, phì đại tuyến tiền liệt, hãy hỏi thầy thuốc trước khi dùng bất kỳ thuốc nào.

Biến chứng cần lưu ý

Nếu không kiểm soát tốt, viêm mũi dị ứng có thể dẫn đến viêm xoang, viêm tai giữa, polyp mũi, ngủ ngáy và ngưng thở khi ngủ, và làm hen khó kiểm soát hơn. Ở trẻ em, nghẹt mũi kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và sự tập trung học tập.

Khi nào cần đi khám

Bạn nên đi khám khi triệu chứng kéo dài, tái đi tái lại nhiều lần dù đã tránh tác nhân, ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt, kèm sốt, dịch mũi đặc vàng xanh, đau vùng mặt, khò khè hoặc khó thở. Trẻ nhỏ nghẹt mũi nhiều, bú kém hoặc ngủ ngáy cũng nên được khám.

Câu hỏi thường gặp

Viêm mũi dị ứng có khỏi hẳn được không? Bệnh có tính cơ địa nên khó khỏi hẳn, nhưng có thể kiểm soát tốt bằng cách tránh tác nhân, chăm sóc mũi và dùng thuốc đúng cách. Một số trường hợp được bác sĩ cân nhắc liệu pháp miễn dịch.

Rửa mũi bằng nước muối có tác dụng gì? Nước muối sinh lý giúp rửa trôi bụi, phấn hoa và làm loãng dịch tiết, nên rất hữu ích khi dùng hằng ngày, kể cả cho trẻ nhỏ với dụng cụ phù hợp.

Viêm mũi dị ứng có lây không? Không. Đây là phản ứng của hệ miễn dịch, không phải nhiễm khuẩn.

Có nên nuôi thú cưng khi bị dị ứng? Nếu lông thú là tác nhân thì nên hạn chế tiếp xúc, không cho vào phòng ngủ và vệ sinh thường xuyên. Hãy trao đổi với bác sĩ để có quyết định phù hợp.

Bài viết liên quan

• Viêm xoang: dấu hiệu và cách chăm sóc
• Dị ứng, nổi mề đay: nhận biết và xử trí
• Ngạt mũi, sổ mũi: cách xử lý an toàn

Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Bạn cần tư vấn thêm, hãy hỏi dược sĩ Nhà thuốc An Phúc qua hotline 0932.322.778.